Dasar Bahasa di Malaysia: Impak Globalisasi dan Nasionalisme Kaum

Malaysia ialah sebuah negara berbilang kaum dan berbilang bahasa. Faktor seperti peranan penting bahasa Melayu di Asia Tenggara, migrasi, penjajahan dan globalisasi telah membentuk keadaan ini. Akibatnya, Malaysia sering berdepan dengan konflik bahasa. Sejarah juga menunjukkan bahawa Malaysia pernah mengalami konflik bahasa antara kaum. Walaupun dasar bahasa sering dianggap tidak relevan dalam hubungan antarabangsa, namun ia sebenarnya sangat berkaitan dengan faktor luaran yang memberi kesan besar terhadap situasi bahasa dalam sesebuah negara. Dasar bahasa merangkumi pengurusan bahasa yang tidak kelihatan dan tidak formal serta undang-undang dan peraturan kerajaan yang nyata.   

Penyelidikan yang dibuat dalam "Malaysian Language Policy: The Impact of Globalisation and Ethnic Nasionalisme" terbitan E-International Relations menumpukan kepada dua persoalan utama iaitu:

• Bagaimana peningkatan globalisasi yang pesat dan kebangkitan bahasa Inggeris mempengaruhi dasar bahasa di Malaysia? Dan
• Bagaimana sentimen nasionalis kaum mempengaruhi dasar bahasa di Malaysia?

Bagi menjawab persoalan ini, soal selidik telah dijalankan ke atas 120 rakyat Malaysia. Selain itu, enam orang daripada latar belakang kaum berbeza dipilih untuk ditemu bual bagi memahami perspektif awam dengan lebih mendalam. Di samping itu, sebanyak 161 rencana berita Malaysia dianalisis bagi mendapatkan gambaran lebih luas mengenai sikap masyarakat terhadap dasar bahasa Iggeris kerajaan dan sekolah vernakular yang menggunakan bahasa Cina dan bahasa Tamil sebagai bahasa pengantar utama.

Kesan Globalisasi terhadap Dasar Bahasa

Globalisasi mempunyai tiga dimensi iaitu ekonomi, politik dan budaya (Robertson & White, 2007). Secara ringkas, globalisasi ialah proses dunia menjadi semakin seragam dan saling berhubung. Namun, proses ini sering berlaku melalui pengembangan budaya Barat khususnya bahasa Inggeris. Mufwene (2005) menyifatkan bahasa Inggeris sebagai "killer language" kerana penyebarannya menyebabkan bahasa lain semakin terpinggir. Di Malaysia, kesan penjajahan British telah menjadikan bahasa Inggeris dominan dalam kalangan golongan elit dan bukan Melayu. Walaupun begitu, bahasa Inggeris juga membawa manfaat ekonomi dan perpaduan kaum seperti yang dipaparkan oleh dasar dwibahasa Singapura.

Bahasa dan Identiti Nasional

Spolsky (1999) menegaskan bahawa bahasa ialah alat penting dalam membentuk identiti. Kehilangan bahasa sering dianggap sebagai kehilangan etnik. Peristiwa rusuhan 13 Mei 1969 di Kuala Lumpur menunjukkan bagaimana isu bahasa berkait rapat dengan ketegangan kaum. Selepas rusuhan itu, usaha memperkukuh bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan semakin dipertingkat manakala bahasa Cina dan bahasa Tamil semakin disekat.

Sejarah Dasar Bahasa Malaysia

Semasa penjajahan British, dasar bahasa dipengaruhi oleh dasar pemisahan kaum. British membawa masuk imigran Cina dan India lalu membentuk masyarakat majmuk. Sistem pendidikan juga dipisahkan mengikut bahasa iaitu sekolah Melayu, Inggeris, Cina dan Tamil. 

Walaupun bahasa Melayu diiktiraf sebagai bahasa kebangsaan secara nominal, bahasa Inggeris tetap dominan dalam pentadbiran dan peluang kerjaya. Selepas merdeka, Malaysia menekankan bahasa Melayu sebagai simbol nasionalisme, tetapi pada masa sama mengekalkan bahasa Inggeris sebagai bahasa kedua yang penting.